_{4 listopada 2025}

Najnowsza publikacja Międzynarodowej Agencji Energi Atomowej (MAEA) analizuje strategiczną rolę energii jądrowej w umożliwianiu sprawiedliwej, czystej transformacji energetycznej, szczególnie poprzez proces przekształcania istniejących elektrowni węglowych w obiekty jądrowe. Jest to szczególnie ambitne wyzwanie dla krajów o niskich i średnich dochodach, gdzie znajduje się 89% z 2100 GW światowych mocy w elektrowniach węglowych.

Jak podaje MAEA w swoim raporcie – „Od węgla do energii jądrowej – wspieranie czystej transformacji energetycznej” – przejście od węgla do energii jądrowej (Coal-to-Nuclear, C2N) jest strategicznym kierunkiem zgodny z globalnymi celami zrównoważonego rozwoju i wzrostu gospodarczego, obejmującymi ochronę środowiska oraz bezpieczeństwo energetyczne.

Kontekst globalny 

Obecnie 31 krajów eksploatuje elektrownie jądrowe, które wytwarzają około 9% światowej energii elektrycznej, stanowiąc prawie jedną czwartą całej niskoemisyjnej produkcji energii. Po włączeniu energii jądrowej do globalnego bilansu (Global Stocktake) na COP28, pojawiły się nowe zobowiązania do potrojenia globalnych mocy jądrowych do 2050 roku. Ponad 30 innych krajów, głównie w Afryce i świecie rozwijającym się, rozważa lub już rozpoczęło programy energetyki jądrowej.

Kluczową zaletą transformacji C2N jest możliwość ponownego wykorzystania istniejącej infrastruktury, takiej jak połączenia z siecią, dostęp do wody czy wykwalifikowana siła robocza, co może obniżyć koszty budowy nowych instalacji. Na świecie istnieje około 2100 GW mocy w elektrowniach węglowych, z czego 89% zlokalizowanych jest w krajach o niskich i średnich dochodach. Gospodarki te często borykają się z ograniczonym dostępem do finansowania klimatycznego i przestarzałą infrastrukturą sieciową. Zmobilizowanie inwestycji potrzebnych do potrojenia mocy jądrowych wymaga zwiększenia rocznego nakładu inwestycyjnego do ponad 150 miliardów USD rocznie. Jednak niedawna decyzja Banku Światowego o ponownym zaangażowaniu w finansowanie projektów jądrowych stanowi przełom, który może otworzyć nowe możliwości dla projektów C2N w krajach rozwijających się.

Wpływ społeczno-ekonomiczny i środowiskowy

Transformacje C2N uznawane są za sposób na osiągnięcie „sprawiedliwej transformacji”, zapewniając szeroki i równy podział korzyści, zwłaszcza w regionach zależnych od węgla. Elektrownie jądrowe przynoszą korzyści ekonomiczne poprzez wzrost PKB, dochodów pracowników i zatrudnienia. Energetyka jądrowa oferuje długoterminowe, wysoko wykwalifikowane miejsca pracy z wynagrodzeniami często około 20% wyższymi niż w innych sektorach technologii energetycznych. Badania wskazują, że około 77% pracowników elektrowni węglowych może zostać przeniesionych do obsługi elektrowni jądrowych przy minimalnym doszkoleniu.

Z punktu widzenia środowiska, zastąpienie węgla energią jądrową znacząco poprawia jakość powietrza poprzez ograniczenie emisji szkodliwych substancji, takich jak CO₂, SO₂, NOx i PM2.5, co zmniejsza liczbę przedwczesnych zgonów i obciążeń zdrowotnych. Na przykład, badanie z 2023 roku oszacowało, że całkowite odejście od spalania węgla w Chinach, wspierane szybkim rozwojem energetyki jądrowej, zapobiegłoby 375 tysiącom przedwczesnych zgonów.

Technologia małych reaktorów modułowych (SMR)

Według raportu małe reaktory modułowe (SMR) stanowią centralny element koncepcji przejścia od węgla do energii jądrowej, gdyż często są projektowane z myślą o wykorzystaniu terenów po elektrowniach węglowych.

Zgodność i charakterystyka SMR

SMR są zwykle klasyfikowane jako reaktory o mocy poniżej 300 MW(e). Są szczególnie dobrze dopasowane do transformacji C2N, ponieważ zaawansowane projekty SMR często odpowiadają charakterystyce istniejących elektrowni węglowych – m.in. pod względem warunków temperatury i ciśnienia oraz kompatybilności z siecią. Ta zgodność umożliwia ponowne wykorzystanie elementów infrastruktury, takich jak systemy chłodzenia i obiegi pary, co może pozwolić na oszczędności inwestycyjne sięgające 35%.

Sprawność SMR waha się od 30% do 33% dla reaktorów wodnych lekkich (LWR), a w przypadku wysokotemperaturowych reaktorów chłodzonych gazem (HTGR) wzrasta do 40–44%. Ponadto SMR oferują zalety techniczne, takie jak mniejsza powierzchnia zabudowy, zaawansowana prefabrykacja, elastyczne działanie, pasywne systemy bezpieczeństwa i niższe koszty budowy. Ich charakterystyczne cechy, w tym niższe nakłady początkowe i krótszy czas realizacji, ograniczają ryzyko inwestycyjne i mogą przyciągać kapitał prywatny.

Przykłady krajowych projektów C2N z wykorzystaniem SMR

• Rumunia: trwają przygotowania do budowy projektu opartego na sześciu modułach technologii NuScale o mocy 77 MW każdy, na terenie dawnej elektrowni węglowej Doicești.
• USA: firma TerraPower buduje swoją pierwszą elektrownię Natrium™ – zaawansowany reaktor sodowy o mocy 345 MW – w pobliżu dawnej elektrowni węglowej Naughton w stanie Wyoming.
• Finlandia (LDR-50): firma Steady Energy planuje budowę 80 jednostek LDR-50 (po 50 MW każda) do 2040 roku na potrzeby ciepłownictwa sieciowego, co może stworzyć około 56 000 pełnoetatowych miejsc pracy w ciągu 15 lat w sektorach powiązanych. Pilotażowa (niejądrowa) elektrownia ma powstać na terenie elektrowni węglowej Salmisaari B w Helsinkach.

Przykłady te pokazują, że SMR są postrzegane jako praktyczne rozwiązanie do zastępowania mocy podstawowych, utrzymania odporności sieci oraz ożywiania gospodarek regionalnych uzależnionych od węgla.

Redakcja